Travma Sonrası Tetiklenmeler Nasıl Ortaya Çıkar

Travma sonrası tetiklenme geçmişte yaşanan zorlayıcı deneyimlerin bugünkü bir uyaranla yeniden canlanmasıdır. Bu uyaran bir ses koku kişi ya da durum olabilir. Kişi o anda geçmişteki duyguları tekrar yaşar ve bedende yoğun alarm tepkileri oluşur ve zihin bulunduğu anı ayırt etmekte zorlanabilir bu süreç genellikle istemsizdir ve kişiyi hazırlıksız yakalar. 

Tetiklenmeler çoğunlukla travmayla bağlantılı uyaranlarla ortaya çıkar. Benzer ortamlar yüz ifadeleri sesler ya da duygular bu süreci başlatabilir. Kimi zaman kişi tetikleyicinin ne olduğunu fark edemez. Zihin bilinçdışı düzeyde geçmişle bugünü eşleştirir ve bu nedenle tepkiler beklenmedik anlarda kontrol dışı şekilde yaşanabilir ve kişinin güvenlik algısı geçici olarak zayıflar hissedilir. 

Travma tetiklendiğinde beden savunma sistemlerini otomatik olarak devreye sokar. Kalp atışı hızlanır nefes yüzeyselleşir kaslar gerilir. Duygusal olarak yoğun korku öfke ya da çaresizlik hissedilebilir. Kişi bulunduğu ana odaklanmakta zorlanır ve kendini güvende hissetmez bu durum geçici fakat sarsıcı olabilir bedensel hafıza süreci yönetir ve mantık çoğu zaman geri planda kalır. 

Tetiklenmelerin güçlü hissedilmesinin nedeni travmatik anıların beyinde farklı şekilde depolanmasıdır. Bu anılar mantıksal sırayla değil duyusal parçalar halinde saklanır. Tetikleyiciyle karşılaşınca beyin tehlikenin şu anda yaşandığını varsayar. Kişi güvende olduğunu bilse bile beden henüz bunu ayırt edemez ve otomatik savunma tepkileri hızla ortaya çıkar yoğunlaşır bu süreç son derece etkilidir. 

Travma sonrası tetiklenmeler kişinin günlük yaşamını belirgin şekilde etkileyebilir. Kişi bazı ortamlardan kaçınmaya ilişkilerinde mesafe koymaya başlayabilir. Sürekli tetikte olmak zihinsel yorgunluğu artırır. Bu durum yaşam alanını daraltır ve kişinin kendine güvenini zedeler. Zamanla yalnızlık ve anlaşılmama duyguları güçlenebilir sosyal işlevsellik azalır duygusal dayanıklılık zayıflar ve giderek belirgin hale gelir. 

Tetiklenmelerle başa çıkmak için öncelikle bu tepkilerin travmanın doğal sonucu olduğu kabul edilmelidir. Nefes ve farkındalık çalışmaları bedeni sakinleştirir. Tetikleyicileri tanımak güvenlik hissini artırır. Psikoterapi süreci geçmişle bugünü ayırmayı öğretir ve kişinin kontrol duygusunu yeniden kazanmasına yardımcı olur düzenli çalışmalar iyileşme sürecini destekler zamanla istikrar sağlar ve duygusal denge gelişir. 

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). Washington, DC: Author.

van der Kolk, B. A. (2014). The Body Keeps the Score: Brain, Mind, and Body in the Healing of Trauma. New York: Viking.

Ehlers, A., & Clark, D. M. (2000). A cognitive model of posttraumatic stress disorder. Behaviour Research and Therapy, 38(4), 319–345.

Herman, J. L. (2015). Trauma and Recovery: The Aftermath of Violence. New York: Basic Books.